Sống với đồng tiền hay biến động: nguyên tắc giữ giá trị sinh hoạt phí

Người mới sang thường bị bất ngờ bởi một điều: giá cả và tỷ giá ở đây thay đổi nhanh hơn nhiều so với những gì bạn quen ở Việt Nam.

Bài này không nói về đầu tư và không khuyến nghị mua bán gì. Nó chỉ nói về cách quản lý sinh hoạt phí để giá trị thực của nó không bị bào mòn.

Nguyên tắc gốc: khớp đồng tiền

Đây là nguyên tắc quan trọng nhất và nó áp dụng cho mọi nơi có tiền tệ biến động.

Rủi ro tỷ giá phát sinh khi đồng tiền của thu nhập khác đồng tiền của chi tiêu.

Ba tình huống thường gặp, và mỗi tình huống có rủi ro khác nhau:

Thu nhập bằng nội tệ, chi tiêu bằng nội tệ — người đi làm tại chỗ. Rủi ro tỷ giá thấp, nhưng có rủi ro lạm phát: lương có tăng kịp giá không.

Thu nhập từ Việt Nam hoặc bằng ngoại tệ, chi tiêu bằng nội tệ — du học sinh nhận tiền từ nhà, người làm việc từ xa. Nhóm này được lợi khi nội tệ mất giá, vì cùng số ngoại tệ đổi được nhiều hơn.

Thu nhập bằng nội tệ nhưng có nghĩa vụ bằng ngoại tệ — người có khoản phải trả bằng đô la hoặc euro. Đây là tình huống rủi ro nhất, cần tránh nếu có thể.

Nhận ra mình ở nhóm nào là bước đầu tiên, vì lời khuyên cho ba nhóm là ngược nhau.

Nguyên tắc thực hành cho sinh hoạt phí

Một: chỉ giữ bằng nội tệ phần đủ chi tiêu trong ngắn hạn. Một tới hai tháng là hợp lý với phần lớn người.

Lý do: phần này bạn sắp tiêu nên thời gian phơi nhiễm ngắn, còn giữ số dư lớn trong nhiều tháng thì phơi nhiễm dài.

Hai: phần dự phòng dài hạn giữ ở dạng ổn định hơn. Tài khoản ngoại tệ tại ngân hàng là lựa chọn thông thường và hợp pháp; nhiều ngân hàng ở đây cho mở tài khoản nhiều loại tiền.

Nói rõ: đây là giữ giá trị, không phải đầu tư. Mục tiêu là số tiền đó tháng sau vẫn mua được chừng ấy thứ, không phải sinh lời.

Ba: đổi tiền theo nhu cầu chứ đừng đoán đáy đỉnh. Đoán tỷ giá là việc mà cả các tổ chức chuyên nghiệp cũng làm không tốt.

Cách thực dụng: đổi đều đặn một lượng cố định mỗi tháng. Bạn sẽ không bao giờ đổi được ở mức tốt nhất, nhưng cũng không bao giờ đổi hết ở mức tệ nhất — và đây là kết quả tốt hơn về dài hạn cho người không phải dân chuyên nghiệp.

Bốn: chú ý các khoản có kỳ hạn dài. Tiền thuê nhà theo hợp đồng năm, học phí theo kỳ. Hỏi rõ hợp đồng có điều khoản điều chỉnh theo lạm phát không và điều chỉnh theo chỉ số nào — điều này ảnh hưởng lớn hơn nhiều so với việc đổi tiền lúc nào.

Những việc nên tránh

• Gửi và đổi tiền qua kênh không chính thức — tỷ giá có vẻ tốt hơn nhưng không có gì bảo vệ bạn, và có rủi ro pháp lý thật
• Vay bằng một đồng tiền để chi bằng đồng tiền khác — đây là cách nhanh nhất để một khoản nhỏ thành khoản lớn
• Đổ toàn bộ tiền vào một tài sản vì nghe nói nó chống lạm phát — đây là đầu cơ, không phải quản lý sinh hoạt phí
• Giữ tiền mặt số lượng lớn ở nhà — rủi ro mất mát cộng với mất giá
• Bỏ qua việc so giá — trong môi trường giá biến động, chênh lệch giữa các nơi bán cùng một món có thể rất lớn

Vài chi tiết thực tế

• Mở tài khoản ngân hàng cần mã số thuế và giấy tờ cư trú — làm sớm, vì nhiều việc khác phụ thuộc vào nó
• Thanh toán không tiền mặt rất phổ biến ở thành phố lớn, nhưng chợ, xe khách nhỏ và làng thì cần tiền mặt
• Nhiều nơi bán cho phép trả góp không lãi qua thẻ nội địa — đây là một đặc điểm rất phổ biến ở đây và đáng biết khi mua đồ lớn
• Giữ hoá đơn — cần cho việc đổi trả và cho một số thủ tục
• Kiểm tra phí chuyển tiền quốc tế — chênh lệch giữa các kênh khá lớn, và phí ẩn thường nằm ở tỷ giá chứ không ở dòng phí

Điểm cuối là mẹo đáng tiền nhất: khi so sánh các kênh chuyển tiền, so số tiền người nhận thực nhận, đừng so mức phí công bố.

Câu hỏi thường gặp